Zasada kopernikańska
Zakład, że nie zajmujemy szczególnego miejsca w kosmosie — najbardziej płodne założenie astronomii i ostrożny rywal zasady antropicznej.
Lukasz Szramuk ·
Zasada kopernikańska to robocze założenie, że nasz punkt obserwacyjny nie jest wyjątkowy: Ziemia nie jest środkiem, Słońce też nie, Droga Mleczna również, a nasz moment w historii kosmosu nie jest niczym niezwykłym. Kopernik nigdy jej nie sformułował — nazwisko przypiął jej Hermann Bondi w 1952 roku, cztery wieki po fakcie. Sformalizowana jako zasada kosmologiczna, czyli twierdzenie, że wszechświat jest w wielkich skalach jednorodny i izotropowy, stanowi fundament każdego standardowego modelu kosmologicznego.
To najbardziej płodny zakład w dziejach astronomii i wciąż wygrywa. Każdy test uprzywilejowanego położenia zawiódł: promieniowanie tła jest izotropowe z dokładnością do jednej części na 100 000, gdy odjąć nasz własny ruch; przeglądy galaktyk znajdują tę samą strukturę statystyczną w każdym kierunku; rozkład materii wygładza się powyżej kilkuset milionów lat świetlnych. Każda degradacja przynosiła też moc wyjaśniającą — heliocentryzm uprościł ruch planet, a jednorodność jest tym, co w ogóle czyni równania Friedmanna rozwiązywalnymi.
Jej ostrożnym rywalem jest zasada antropiczna, a napięcie między nimi jest rzeczywiste, nie retoryczne. Niektóre pozycje są wyjątkowe z konieczności: jesteśmy blisko gwiazdy, wewnątrz galaktyki, w epoce, w której gwiazdy jeszcze świecą, a promieniowanie tła daje się jeszcze zmierzyć, bo obserwatorzy nie mogą być nigdzie indziej. Brandon Carter powiedział dokładnie to na konferencji w 1973 roku z okazji 500. rocznicy urodzin Kopernika — że założenie rozciągnięto zbyt daleko, z „nie w centrum” na „nie wyjątkowi pod żadnym względem”. Robert Dicke pokazał ten ruch już w 1961 roku, tłumacząc numeryczną zbieżność, którą Dirac uważał za głęboką, tym, że zachodzi ona wyłącznie w epoce istnienia gwiazd spalających węgiel — czyli w jedynej epoce, w której jest komu ją zauważyć.
Współczesna kosmologia działa na małżeństwie obu: zakładaj typowość tam, gdzie efekty selekcji nie mogą ugryźć, i koryguj o selekcję tam, gdzie mogą. Odróżnianie jednych przypadków od drugich to większość tego, czym naprawdę jest spór o dostrajanie — i to także mechanizm stojący za Argumentem Zagłady, który stosuje założenie kopernikańskie do twojego położenia w czasie, a nie w przestrzeni.